Noordhorn heden en verleden

Inleiding.
Afwijkend. Geen interview deze keer, meer een ‘reconstructie’ van een leven, dat twee jaar geleden eindigde. Het leven van Arie Schelling, die als Haags bleekneusje aan het eind van de Hongerwinter (maart 1945) naar Noordhorn kwam. Arie werd als pleegkind ondergebracht bij de familie Veenstra, op de hoek van de Noordwijkweg en de Moeshorn. Een fysiek verzwakt joch kwam weer op krachten onder de hoede van Job Veenstra en zijn vrouw. Later bracht Arie, samen met zijn broer Loet, nog verschillende keren de zomervakantie door in Noordhorn. In die naoorlogse jaren maakten Arie en Loet kennis met Leendert Meijer, die vanuit een tehuis door de Veenstra’s als pleegzoon was aangenomen. Vakantiekameraden! Zo staan ze ook op de foto die ik van Leendert kreeg: Vier opgroeiende knapen met het huis van de familie K.Tempel (Jzn) op de achtergrond, pal tegen de Noordwijkweg aan, toen nog een halfverhard breed pad. Vier? Ja, Berend Kazemier staat er eveneens bij, speelkameraad van het eerste uur. Zoon van Leendert Kazemier die iets verderop woonde. (Berend trouwde later met Korrie Beukema, zij kregen één zoon, René, die nu al jaren aan de Moeshorn woont; Berend, werkzaam bij de post, overleed jong). Achter de schuur van Tempel staat dochter Gea, kijken wat de jongens aan het doen zijn…

Aanleiding 1.
De foto met de vier opgroeiende jongens werd eind november 2011 gebruikt voor een bijdrage op deze weblog: www.noordhorntoenennu.com. De aanleiding voor de blog was het verhaal in “Noordhorn Nu” over zus en broer Erica en Frits Kellenbach die in de oorlogsjaren te gast waren geweest bij de familie Tempel, de buren van de Veenstra’s. Erica en Frits kwamen oorspronkelijk uit het gebombardeerde Rotterdam. Er waren meer kinderen uit de Randstad ondergebracht in Noordhorn vanwege de betere voedselsituatie hier in het noorden. Leendert Meijer wist niet meer precies wanneer de foto werd genomen, hij dacht aan 1948. Leendert dacht ook dat beide broers Schelling aan het eind van de oorlog voor het eerst aansterkten bij de Veenstra’s. In overleg met Leendert en zijn vrouw Saaktje besloten we de foto te plaatsen en een oproep te doen om meer informatie te verkrijgen over de broers Schelling. Deze oproep had geen direct resultaat, het onderwerp verdween uit beeld.

Aanleiding 2.
In de zaterdagbijlage “Weekend” van het Dagblad van het Noorden van 7 september 2013 schreef Willem van Hamersvelt een artikel over “Bleekneusjes aan vergetelheid ontrukt”. Hij noemde het een zwaar onderbelichte bladzijde uit de oorlogsgeschiedenis: De kindertransporten vanuit de hongerende Randstad naar gastgezinnen in het noorden. Filmmaker Raoul de Zwart werkt aan een documentaire “Een ark vol angst”, gebaseerd op het verhaal van zijn vader Jack die zelf in april 1945 bij een gastgezin in Marum terecht kwam. Dit verhaal van Willem van Hamersvelt in het Dagblad van het Noorden trof moeder Adrie Schelling en dochter Anita. Hun man en vader Aad Schelling, vroeger Arie genoemd, overleed in 2011. Hij was geen prater, veel uit het verleden bleef on- of onderbelicht.  Moeder Adrie besloot een uitvoerige brief te schrijven naar documentairemaker Raoul de Zwart. Dochter Anita ging aan het speuren op internet en zag toen tot haar niet geringe verbazing haar eigen vader op het scherm… Op een foto uit de late jaren veertig, met een oproep die al bijna twee jaar geleden was gedaan. In overleg met haar moeder nam dochter Anita contact op en spraken we af op zaterdagmiddag 26 oktober, in Noordhorn.

Moeder Adrie en dochter Anita Schelling in Noordhorn op de bank. Zij vertelden het verhaal over man en vader Arie Schelling.

Ontmoeting met moeder en dochter Schelling.
Die zaterdagmiddag, 26 oktober jongstleden, kreeg ik het verhaal te horen van de familie Schelling. Vooral ook het wedervaren van vader Aad, ooit zorgzaam als pleegkind Arie onder de vleugels van de Veenstra’s. Arie Schelling kwam met een groot kindertransport in het voorjaar van ’45 vanuit Den Haag naar het noorden, gedeeltelijk per trein, maar ook met de boot over het IJsselmeer. Broer Loet was al eerder met de bus naar het noorden gegaan, naar Westerbroek. Net als zus Wil, zij ‘belandde’ in Hoogezand… (Het is onbekend wanneer de Schellings weer terug gingen naar de residentie…) Arie was danig verzwakt, vrouw Veenstra kreeg van een dorpsgenoot te horen: “Vrouw Veenstroa, wat hest nou veur n scharminkel?!” De Veenstra’s zeiden niets, maar deden wat ze moesten doen. Een van de redenen waarom ze toch waren gezwicht voor het verzoek van dominee Van de Berg zijn vrouw en de zorg voor Arie op zich namen, was het feit dat de jongen een echt bed nodig had om aan te sterken. Zo’n jongen kun je toch niet aan zijn lot overlaten? Direct na aankomst zou Arie zich te goed doen aan een boterham met roomboter, maar die werd hem door de juist langs komende huisarts uit handen gegrist. Arie kreeg de eerste tijd alleen maar pap….
Arie kwam er snel bovenop. Toen kwamen de boterhammen met roomboter alsnog! Arie is waarschijnlijk ook naar school geweest, maar waar? In Noordhorn? Of was het toch op de Chr. School in Zuidhorn aan De Gast? Na schooltijd hielp hij mee op het land van keuterboer Veenstra. Met bonen plukken bijvoorbeeld. Eigenlijk is er niet zo veel bekend over die periode. Het is te lang geleden, zo goed als alle direct betrokkenen zijn overleden. Arie is meermalen terug geweest in Noordhorn, tijdens de zomervakanties, in ieder geval in ’47, ’48 en ‘50. Daarvan getuigen foto’s die destijds werden genomen. Bij de familie Veenstra, maar ook bij de familie Van Dijk, van de kwekerij. En een foto in het zwembad!

In de vakanties kwam Arie samen met zijn broer Loet en toen is ook de eerder genoemde foto gemaakt, niet in ’48 maar in 1950!

Job Veenstra, zijn vrouw en Loet (links) en Arie Schelling. (1947)

Arie Schelling, zijn levensloop
Adrie Zevenbergen, zelf afkomstig uit Zuidland op Voorne/Putten, leerde Aad in 1959 kennen. Hij werkte in de groentezaak van zijn oom, zij kwam er als klant…  Ze heeft de herinneringen aan haar man Aad op papier gezet, waarvan ik een beknopte samenvatting geef:
Arie is na de lagere school naar de ULO gegaan, hij kon goed leren, was goed in wiskunde. Maar….doorleren was er niet bij, aanpakken en geld verdienen! Baantje bij de belasting, toen in militaire dienst. Arie werd Aad! (Zijn vader heette ook Arie, altijd was het grote Arie en kleine Arie…. Kleine Arie bestond na de dienstplicht niet meer!) Aad werkte in de groentewinkel van zijn oom, toen hij in 1959 Adrie leerde kennen, in Rijswijk. Verliefd, verloofd en getrouwd in 1961. Ze begonnen een groentezaak in Den Haag. Vakanties werden vaak samen met broer Loet doorgebracht, ook een motorliefhebber. Met zijn vieren erop uit! In 1963 werd dochter Anita geboren, toen was het gedaan met motor rijden. Harrie volgde in ’64, Erik in ’66. Nummer vier, Robert-Jan, liet nog even op zich wachten. Hij verscheen in 1975 op het appèl in huize Schelling. De woning in Den Haag was te klein, Aad en Adrie begonnen een grotere winkel in Slikkerveer. Daar maakten ze aanvankelijk goede jaren mee, inclusief kampeervakanties in de Brabantse bossen. In de zeventiger jaren werd het anders. De opkomst van de grootwinkelbedrijven nekte de zelfstandige ondernemer. De winkel in Slikkerveer sloot, Aad zocht een baan. Hij kwam in Delft als portier bij de N.K.F., in 1974. Een jaar later verhuisde het gezin naar het noorden. De N.K.F. bouwde een nieuwe fabriek in Delfzijl. Een hartewens van Aad ging in vervulling, hij wilde graag naar Groningen waaraan hij zulke dierbare herinneringen had! Het gezin woonde zeven jaar in Appingedam, ging daarna naar een boerderijtje in Wirdum! Veel werk, maar bijzonder plezierige jaren! (Aad was o.a. een aantal jaren dorpshuisbeheerder). In 1993 ging Aad in de VUT, tijd voor andere zaken, zoals dansen. De kinderen waren het huis uit, het werken in de tuin en aan de woning werd bezwaarlijk. Met pijn in het hart werd het huis verkocht en keerden Aad en Adrie terug naar Appingedam. Het dansen bleef, de vakanties ook, nu meermalen met de caravan naar Noorwegen. Het ouder worden kon je niet tegenhouden… In 2009 werd er verhuisd naar het nieuwe wooncentrum midden in Appingedam, een huis op 4-hoog! Aads gezondheid ging langzaam achteruit, hij werd opgenomen in het ziekenhuis en bleek ernstig ziek. Samen met kinderen en kleinkinderen werd op 31 juli 2011 nog het 50-jarig huwelijksfeest ‘gevierd’. De dag daarna ging Aad naar huis, waar hij nog 4 weken werd verzorgd door zijn dierbaren. Op 4 september 2011 is hij overleden.

Oudste dochter Anita herinnert zich haar vader als “een man die niet gemakkelijk over zijn gevoelens praatte”. Zijn liefde voor de kinderen kon je als motto geven: ‘Geen woorden, maar daden!’ “Hij was altijd voor ons bezig! Van banden plakken tot complete verbouwingen aan onze woningen….” De oorlog was voor vader Aad een pijnlijke herinnering. “Ik herinner me nog goed dat hij in 1997, op een zomerdag in Wirdum, een pakketje brieven kreeg. Brieven uit de oorlog van zijn tante in Den Haag, gericht aan haar dochter in een andere stad. Brieven over ‘gewone’ dagelijkse dingen, verjaardagen, maar ook de verschrikkingen van de oorlogsjaren, bombardementen, hout halen, voedselbonnen, de honger…. Hij heeft de brieven niet gelezen, hij kon het niet!”
De envelop is weggestopt in een kast, Aads kinderen vonden die pas na zijn overlijden.
“Prachtig en pijnlijk!” zo heeft Anita het lezen van die brieven ervaren. “Door die brieven kon ik mij pas echt een voorstelling maken van hoe het geweest moet zijn! Toen begreep ik pas goed mijn vaders afkeer van onze moderne manieren om aardappels in de schil te koken. De geur herinnerde hem aan de aardappelschillen die zij in de oorlog moesten eten…”
Anita heeft samen met haar vader jaren lang voor Sinterklaas en Zwarte Piet gespeeld: Op de kabelfabriek, op school en bij de intocht in Holwierde en Wirdum. Ze noemt haar vader een betrokken opa, die veel en vaak op zijn kleinzoons paste. “Ze waren kind aan huis in Wirdum!” Anita wordt bijna oma! “We vinden het ontzettend jammer dat hij dat niet meer mee kan maken. Wat zou hij daar trots op zijn geweest!.”

Arie Schelling met broers en zussen tijdens de vakantie in 1948 voor de kassen van Klaas van Dijk en zijn vrouw, Noordwijkweg. Waarschijnlijk staan er ook buurtkinderen uit Noordhorn op de foto! Wie herkent iemand???!

 Naschrift:
Na het huiskamergesprek dat we hadden op zaterdagmiddag 26 oktober, zijn moeder Adrie en dochter Anita samen met mij een rondje door Noordhorn gaan wandelen. Langs bekende plekken, waar Arie wel eens summier over vertelde. Het inmiddels verbouwde huis van de Veenstra’s, de plek waar de kwekerij van Klaas van Dijk stond, het boerderijtje van Klaas Tempel…. De kerk, de molen…. We zijn ook aan de deur geweest bij Saaktje Meijer, Leenderts vrouw. (Leendert overleed in 2011….) Saaktje was niet thuis. Moeder en dochter Schelling komen terug, ze willen heel graag Leenderts vrouw ontmoeten.
Zijn er Noordhorners of oud-Noordhorners die herinneringen hebben aan de broers Schelling? Mensen die nog iets te binnen schiet? Reacties graag naar JanBlaauw@hetnet.nl.
Wordt (eventueel) vervolgd!

Adrie en Anita Schelling op ongeveer dezelfde plek waar in 1950 de foto van de vier opgroeiende jongens werd genomen. Toen het boerderijtje van de familie K.Tempel, nu de prachtige woonboerderij van de fam. Hoving.

Eerder gepubliceerd in beknopte vorm in “Noordhorn Nu”, december 2013 (10de jaargang, nummer 11). Maandelijks orgaan van de handelsvereniging “Fortuna” en de Vereniging Dorpsbelangen Noordhorn.

©kleurenfoto’s: jan blaauw, 26 oktober 2013
Zwart-wit foto’s: Album fam. Schelling