Noordhorn in oorlogstijd: Twee onbekende, dode Duitsers, wie weet er iets/meer van???!

Voorplat van het in april 2010 verschenen boek onder eindredactie van dr. Harm Veldman

In april 2010 kwam het boek “Van bezetting tot bevrijding – Zuidhorn in oorlogstijd” uit (Profiel, Bedum). Niet alleen Zuidhorn, ook Noordhorn en Briltil! Boeiende hoofdstukken over een periode die te lang is ‘verzwegen’ en nu alsnog historisch grondig wordt belicht. Er worden niet alleen vragen beantwoord, het boek roept ook nieuwe vragen op. Meinderd de Vries (oud-Noordhorner, nu Maastricht; zoon van de vroegere, gelijknamige schoolleider van de Chr.ULO Noordhorn) heeft langdurig onderzoek verricht, speciaal naar de aanslagen op zijn vader en op politiecommandant Derk Klavers. Nog steeds is Meinderd bezig een groter deel van “de waarheid” boven tafel te krijgen. Hier volgt een bijdrage van zijn hand:

TWEE DODE DUITSERS IN NOORDHORN

 “Ik heb heel veel naspeuringen gedaan naar wat er in de oorlog zo in Noord- en Zuidhorn is gebeurd. Ik heb daarbij veel mensen telefonisch benaderd en soms ook thuis bezocht.  De meest wilde verhalen vlogen mij daarbij zo links en rechts om de oren. Vaak kon ik niet helemaal inschatten wat het waarheidsgehalte is. Ze zijn dan ook niet opgenomen in het recent verschenen boek ‘Van bezetting tot bevrijding’. Pas nu ik zo’n verhaal uit twee onafhankelijke bronnen heb verkregen, durf ik ze wel naar buiten te brengen.  Zo ben ik op twee verschillende verhalen gestuit van in de oorlog omgekomen Duitsers in Noordhorn.

1. Doetse Schutter vertelde mij het verhaal dat er in  het ‘begin’ van de oorlog een Duitser van de stelling van de molen in Noordhorn is gevallen. In september vorig jaar had ik deze gebeurtenis ook al uitgebreider horen vertellen bij een bezoek aan de molen. Misschien zijn er nog mensen in Noordhorn die het verhaal over deze gebeurtenis verder kunnen aanvullen.

2.Veel spannender en geheimzinniger is het volgende. Bij mijn eerste onderzoekingen rondom de omstandigheden naar de dood van politiechef Klavers zei iemand mij al spontaan: “Dat was toch op de stoep van de ULO-school en daarom had men het voorzien op jouw vader!” Mijn vader Meinderd de Vries, indertijd hoofd van de ULO-school en Hendrik Scholten, leerkracht Frans, waren op 13 november 1943 inderdaad gearresteerd en naar Vught gebracht.  Maar dit was naar aanleiding van de dood van de de zoon van Pier Nobach uit Doezum en mede naar aanleiding van de dood van Klavers. Scholten kwam uit Vught vrij half juni 1944, mijn vader werd uit gevangenschap ontslagen op 19 september 1944. Beiden doken na hun gevangenschap onmiddellijk onder.
Ik twijfelde toen zeer aan de waarheid van deze mededeling. Maar in januari van dit jaar kwam ik telefonisch in contact met Henk Sijpkens  in Brazilië. Hij vertelde mij, dat hij het lijk van deze dode Duitser had gezien. ”Ik zie hem nog zo liggen op de stoep van de ULO-school.” Ik kon toen geen andere getuigen vinden. Maar inmiddels begon ook een verhaal, dat mijn vader mij ooit verteld had weer bij mij boven te komen. Hij had het  van ‘meneer’ Klaas de Boer, deze was plaatsvervangend hoofd tijdens de afwezigheid van mijn vader.
Op een ochtend in oktober 1944 werd er een  SS-officier dood aangetroffen op de stoep van de ULO-school. Er waren meen ik geen bloedsporen. Toen De Boer, die dagelijks de deur openmaakte, aan school kwam, waren er ook al enkele leerlingen aanwezig o.a. Henk Sijpkes van Kommerzijl. Maar verder hebben geen leerlingen hem gezien. Met behulp van die leerlingen is de Duitser de school ingedragen en in het leermiddelenkamertje gelegd aan het einde van de gang. Inmiddels was ook Compaan aangekomen. Hij was een leerkracht van de Christelijke Lagere School aan de Gast die op de ULO inviel tijdens afwezigheid van Scholten en mijn vader. Compaan is in Zuid- en Noordhorn begonnen met onderduikhulp. Hij zat dus in het verzet.  De derde vaste leerkracht, Jarig Beetsma, kwam die dag om onverklaarbare redenen niet opdagen. Beetsma die tijdens de mobilisatie in 1939 en 1940 als dienstplichtige officier in het leger had gediend, was in de gemeente Zuidhorn hoofd van de O.D. (ordedienst), later de B.S. (Binnenlandse Strijdkrachten). Compaan (waarschijnlijk) is naar veldwachter Prak gegaan, die op korte afstand van de school woonde.  Prak was op dat moment ontslagen uit politiedienst, nadat hij vanaf december 1943 tot half mei 1944 in gevangenschap had gezeten in verband met vermoede betrokkenheid bij de aanslag op zijn chef Klavers. Prak heeft toen twee jongens van de Knokploeg gecharterd. En dezen zijn daarop met paard en wagen met daarop palen en prikkeldraad en een dekzeil in het weiland naast de school gereden en hebben het lijk via het opengeschoven raam  aan de achterzijde van de school en over de afscheiding naast de school in de wagen gelegd. En hebben het lijk toen bij een boerderij ver ten Noorden van Noordhorn begraven.
De namen van deze  jongens van de KP heeft mijn vader mij genoemd. Ik herinner mij dat mijn verbazing groot was, ze hadden helemaal niets te zoeken in het weiland  van Van Til.  Een van hen kende ik goed, dat weet ik nog. En mijn verbazing was groot om te horen dat iemand die ik er helemaal niet op aangekeken had, in het verzet had gezeten. De andere kende ik wel van naam, maar verder ook niet. Ik ben beide namen echter vergeten.
Inmiddels heb ik in de maand april verder navraag gedaan. Een van de leerlingen van de toenmalige eerste klas kende het verhaal zelf niet. Maar toen ik het hem vertelde, zei hij: “Ja, er was iets geheimzinnigs met dat leermiddelenkamertje. Wij mochten niet achter in de gang komen en ook niet achter en opzij van de school in de pauzes. En verder stond de deur van het leermiddelenkamertje altijd open. Dat was vanwege de lichtval achter in de gang. Iemand anders wist zich te herinneren dat het zo lang duurde voor ze de school in mochten. En Beetsma was regelmatig afwezig. Het was algemeen bekend dat hij banden had met de illegaliteit. Als hij er onverwacht niet was of plotseling weg moest, dan zeiden wij tegen elkaar: “Hij zal wel weer iets voor het verzet moeten doen.” Anderen herinneren het voorval van horen zeggen.
Het is altijd een raadsel gebleven hoe die Duitser daar is gekomen. Of het hier om een noodsituatie van het verzet is gegaan, is niet bekend. Beetsma noch Compaan hebben  verder iets over deze situatie gezegd. De school zelf zou door het verzet gebruikt zijn als opslag voor wapens. Dit was op de vliering van het lokaal op de eerste verdieping.  Deze wapens zijn daar blijven liggen tot aan de bevrijding, ook toen de school in gebruik was als evacuatiehospitaal.
Er is geen enkele reactie van Duitse kant geweest. De Duitser moet individueel zijn opgetreden, wat ook heel vreemd is. Hij was onbekend voor De Boer.  Er heeft ook het vermoeden bestaan dat hij door de Duitsers hier opzettelijk is neergelegd. Maar een reactie was dan wel onmiddellijk gevolgd. Ook over de doodsoorzaak is niets bekend. Niet doodgeschoten en niet met een mes om het leven gebracht. Er waren geen bloedsporen volgens het verhaal van mijn vader.  Bij mijn weten is het lijk na de oorlog niet opgegraven.

 Wie kan hier meer over vertellen???

 Meinderd de Vries
 

 

De Chr.ULO Noordhorn werd later Chr.MAVO. De school is inmiddels opgeheven en het gebouw wordt bewoond door de familie B.Kok

Het volgende bericht uit het Gelderse Putten maakte dat Meinderd de Vries niet langer wilde wachten met het publiceren van het verhaal over de twee onbekende, dode Duitsers in Noordhorn, in bezettingstijd:

Duitser begraven in centrum van Putten?

maandag 17 mei 2010 14:48
PUTTEN – Burgemeester Van Putten roept een anoniem gebleven burger op zich te melden in verband met het feit dat in het centrum van Putten mogelijk een Duitse militair is begraven. Dat is de strekking van een opmerkelijk persbericht dat de gemeente maandagmiddag verspreidde.
  Via Meld Misdaad Anoniem is een melding binnengekomen dat op een locatie in het centrum van Putten een Duitse militair zou zijn begraven. De locatie wil de gemeente nog niet prijsgeven. ,,Daar doen wij voorlopig geen enkele melding over, niet anders dan dat het in het centrum is”, aldus gemeentewoordvoerder Evelien van Drie.
Naar aanleiding van deze melding is overleg geweest tussen de burgemeester, de politie en de Bergings- en Identificatiedienst van de Koninklijke Landmacht (BIDKL). Uit dit overleg is naar voren gekomen dat de melding serieus genomen moet worden. Daarnaast is gebleken dat de beschrijving van de locatie zeer concreet is, maar dat gezien de bewuste locatie meer specifieke informatie nodig is om opdracht aan de BIDKL te geven om veldonderzoek te doen.
De burgemeester verzoekt de melder – en dat mag anoniem – contact op te nemen met de burgemeester, e-mailadres bjvputten@putten.nl of telefoonnummer (0341) 359710.
,,Geen strafrechtelijke vervolging”
Voor de goede orde meldt de burgemeester dat het doel van het onderzoek door de BIDKL het opsporen, bergen, identificeren en overdragen van stoffelijke resten aan het land van herkomst is. Het is belangrijk dat slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog een waardige laatste rustplaats krijgen en eventuele nabestaanden zekerheid kunnen krijgen. Strafrechtelijke vervolging is in het geheel niet aan de orde. Feiten en omstandigheden die tot de dood van de soldaat hebben geleid, zijn – zo ze al strafbaar zouden zijn geweest – nu in ieder geval verjaard.

Aldus het persbericht uit Putten, dat landelijke bekendheid kreeg. Als er mensen zijn die licht kunnen werpen op de mysterieuze situaties in het bezette Noordhorn, graag! Dat kan op jan_b@hetnet.nl of per reguliere post naar de Verlengde Oosterweg 33, 9804 RD Noordhorn. Dan zorg ik er per omgaande voor dat Meinderd de Vries de reacties in zijn bezit krijgt.

Meinderd de Vries nabij de vroegere Noordhorner Chr.ULO, zomer 2009

De jonge Meinderd, begin jaren vijftig, op het schoolplein bij de Chr.ULO, waarvan zijn vader schoolhoofd was. De familie De Vries woonde in het huis aan de Langestraat, voor de school. (Nu woonhuis oud-docent Jan Thijs de Haan)

Tekening van Meinderd de Vries sr, gemaakt door Jan Thijs de Haan. In dit verband is het goed ook de weblog van Jan Thijs te vermelden, waarop diverse wetenswaardigheden staan vermeld over de vader van Jan Thijs, de befaamde journalist en kinderboekenschrijver Jan de Haan, ooit werkzaam bij het Friesch Dagblad, later bij de Nieuwe Provinciaal Groninger Courant. Twee weblogs: http://www.janthijsdehaan.web-log.nl/ en http://www.daenhanja.web-log.nl/

©foto 1 en 4: jan blaauw, mei 2010
©foto 2: jan blaauw, 2009
foto 3: verzameling Meinderd de Vries (Maastricht)
tekening: ©jan thijs de haan (noordhorn)

De Chr. ULO Noordhorn met voordeur en stoep, zoals het er nu, anno 2010, uitziet

Over janbee

Na toename vrije tijd verklaarbare groei van interesse voor geschiedenis. Met name betreft het dan het verleden van mijn woonplaats Noordhorn, een eigenzinnig dorp met een (voor mij nog te ontdekken) schat aan historie.
Dit bericht werd geplaatst in Herinneringen, Noordhorn actueel, Noordhorn Toén. Bookmark de permalink .

2 reacties op Noordhorn in oorlogstijd: Twee onbekende, dode Duitsers, wie weet er iets/meer van???!

  1. Wil Spaan-Beetsma zegt:

    Tijdens een familiefeestje van de familie Beetsma kwam het boekje over Zuidhorn in oorlogstijd ter sprake.
    Min vader Jarig Beetsma is al in 1971 overleden.Van zijn activiteiten in de oorlog weten wij heel weinig, alleen dat hij in het verzet heeft gezeten.
    Graag zou ik de uitgave aanschaffen. Kunt u mij laten weten of dat mogelijk is.
    Bij voorbaat dank,
    Groet
    Wil Spaan-Beetsma

  2. Jan Staal zegt:

    De politieman Klaver werd doodgeschoten bij het distributie kantoor. Vlak bij de lagere school. Mijn vader Piet Staal was toen in de werkplaats van de gemeente Zuidhorn. Hij heeft Klaver zien liggen.Politiman Rutgers kwam aan fietsen en riep : ” Wie heeft dat gedaan?” Mij vader zei toen:” Hij heeft zijn naam er niet bij gezegd”De vluchtende mannen hadden lange regenjassen aan

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.